DISSERT^TIO TH
EXEGETICO-DOC
IN VERBXJM
IN GRUCE PE^
aUART
Ff.XXII. 2. Matth. XXVII. .
DEUS MEUS , DE
QUARE DERELIQ
"" ~ QUAM
AUXILIANTE DIVI!
sm P RMSU
VIRI SVUME Ri
DOMIt
CHRISTIANI EI
WISMA
SS. THEOL. DOCT. ET PRO
ECCLESiE TUB. DECANI , ET
THEOLOGICI SUPERAT
FAUTORIS ET PRiECEPTOR
COLENDI
AD DIEM MENS. MARTII
In Auditorio Juridico
DEFENDET au (
M. JOHANNES ANDREAS W
SS.Theol. Stud. &Sereni(
""■ TU B I N G I
LlTERIS MEZI
THEOLOGICA
-DOGMATICA
M... _ ^ ...
PENDElSlTIS
RTUM
/DEUSMEtJS,
ELIQUISTI Mf:?
»UAM
DiyiNA GRATI
RMSIDIO
l REFERENDl
MINI
I EBERHARDI
MANNI. -
^ PROR PUBL. ORDINARII
vll, ET DUCALIS SEMINARU
LIPERATTENDENTIS ,
PTORIS SUI SUMMOPERE
DLENDI
MARTII A. D. MDCCXLVI.
idico horis confuctis //•
)ET AUCTOR
EAS WAGNER, Bahlingenris,
Se S erenirs. Stipendiarius.
I NG ^, ■"■■
MEZIANIS.
■ /
■■'.S "i'":'
■ §..K- ■■; ■ ■■ •;■■
DEum ab homine deferi per libertatis abufum & malitio(am.
animi averfionem,' 8c hunc contra a Deo deferi, & pravis
defideriis fuis derelinqui in }udicium illius, imo & aliqvian--
da pios homines a Deo defei-i in tentationibus ad promovendam*
illorum falutem , veritates funt ex facris litteris notiflimse,& prima-"
riaedo<5trinae, obaliasderelidionesin facro codice expofitas , in U-
lisquidemfundatas, nominari merentur.
Deftm deftrere , quid indicat aliud , quam fandum Jehovam fper-
nere, legem ipfius transgredi , retrocedendo fealienare, ei non con-;
fidere? uti idpatet exdiQ:is feqq» Pf. 119, f 5» JeC r, 4. zR* c. 6f;
II. Jer; 1,1^. c. a, 13. 17* 19* Hof. 4, 10. Qoam derelidionem'
Theolpgi liberam &CmalitiofamD6ldQtdidiiontm'VOQmt*y qua crea--
tura fationalis peccatrix, fiyeangelica, five humana, meretur poe-
nam , quae cum illa derelidione connexa eft , & derelidionem
a Deo jfediciariamhabet confecjuentem , quae fpiritualis Dei vindi-
fta eft , qua is defertionem fui ulcifcicur ,' & in privatione fruitibf;
nis gratisB atque in fenfu contrario irae divinse! eonfiftiti . .
Dereli^lio divim ratione modi non incommode in exterHam 5C
inter^am diftingui poteft. Externa eft, quando Deus hominem affli-'
Q:ionibus corpus prementibus exponit , & in illis fimul quoqiie fu-
um auxilium homini eripit. Intema vero eft fubcradlio inteirnas
confoiationis in malis. Porro ratione durationU derelidio divina eft
vel perpetua , vel temporaria^ Perpetua alias rigoro/a , finalis V omni-
mpda & totalis vocatur, qua Deus hominem in incredulitate fi*
naliter perfeverantem rejedis omnibus gratiae, mediis omni fenfu
gratiae fua?, Hve omni fua gratia acque amore irrevocabiU abjie^rQ-
A Ji ne
4 ■. § :>< m - y ■T-:.'v-:-;:;5
neprivat, cui adhucVmagis mali fubjedlj fuht angeli ; hsecque lal- '
tcrius eft vitse ac feculi* 7 emporaria \ero eH, quse in fubje^ione
hominis pafliva fub afflididnes externas, & in fubtradione divini
auxilii in illis, atque fenfus gratiae divinse, vel ex ira ^ odio adver-
fijs peccata , vel ex amore, orta,^ confiftit; eaque in hoc cadit fe-
culum. Quse temporaria dereliftio , uti ex definitione ipfius patet,
iterum vel appareKS vel vera eft.
DeYGViStlotemporariayesiquQ apparem^ eftea, quandoDeus ex
amoris motivis homines afflidionibus tradit , & illis in malis iftis
aliquandiu auxilium fuum fubtrahit , atque privat infuper fenfii inter-
nse gratiaj absque mali poenalis ratione proprie didi. Haec folos re-
fpicic pios, atque in AQVtW&Aontm explorationis & correBionis dividi-
tur. 'DQveWdiio explorationis eft, qua Deus interdum fubtrafto ad
tempus fidelibus fenfibili auxilio, fenfuque gratiae internae^, eorum
fidem conftantiamque periclicatur. Derelidio correBiotiis autem eft
ea, qua Deus fiddes languidos .privat tantifper auxilio in malis ex-
ternis & fenfu gratiae internae ,. ut eoruni zelum in fide & piecatem
cxcitet, iiquein via falutis alacricate majore & incenfomagis ardore
incedant, HanC dereli<^ionem.in tantuiii veram dixeris , in quan-
tum vere habjst aliquid caftigatioriis divinse ; apparentem vero , in
quantum ea nQn ad extremum gradum , aut ipfius ftatus gratiae amit
fionem progreditur.
i jytrtWd:\o2L\xtQmtemporariavera eft, quando Deus ex ira &
©dio adverfus peccata homines afflidionibus exponit, & privat illos
externo auxilio ih malis & ftatugraciae internae ; hotque fenfu illa
percinet ad poenalia peccatorum ■mala ; & refpicic vel homines im-
probos gracia divina maliciofe & percinacicer abuterites ; vel alios in
peccata proaErecica concra confcientiam derelidione humana ex fta-
tugraciae relapfos , communione proin divina totaliter privatos,
praeveniente licet gracia femper in hac vica requirendos.
.::■:■ .; -■; ■ ■ ; J.'6. • > ^ : ■
i: Dereli(3:ionem temporariam,eamquevefam,ipfequoqueFiliu$
Dei incamatus pro nobis paffus eft , quJE erac rigorofe T*f«^g<r<»^,
exa^iva poenae pro hupoiano genere exantland^ a£tus juftitias Patris
■ •■ ' ,, '.-^ ■'■-.■ '-•"■'■ -■■■ -' efga
erga Filium ({ibnforem , '& hoc rerpeftu nqn eft apparens, fed veria;
cohfequenter inter illam atque aliorum fidelium dereliaionem rea-
le difcrimen eft, uti hoc obfervavit Sfimme Rev, D, D. Weisman-
«us , mpffs Infl^ Theol, exegetko ^ dogmaticis p. 620, §. ^^. Fuit prsBter-
ea & externa & interna dereliaio J. 5, cbnftitit nempehaec vindU
cativa &c fmalis derelictio CAri/?i fecundario in cruciatibus corporis
$. 18* & primario in doloribus animae §. 19. Ea enim fuit,
qua Deus unitrinus !♦ 14. Chriftum $ia,vS-^eo7rev §. ij*. ex ira atque
odio adverfus peccata mediatorio nomine ab eo fulcepta ipfique im-
putata §. 16. eum non quoad corpus folum omnibus perpeflionibus
tradidit, & auxilium liberans a cruciatibus externis & mortetempo-
raliilli denegavit§. ig. fed praefertim quoad animam ilJi fubtraxit
fruitionem -divini folatii,^, 19. atque ita'vehementiffimum iras
fua: fenfum in eum efFudit ,^ut hoc modo. expiaret poenam omnem
peccatorum, in qua nbbis in seternum alias manendum fuiflet , ni-
fi Chriftus illam pro nobis, etiam infui derelidione, fubeundo ju-
ftitiae Dei fatis feciflet. In hanc Filii Dei incarnati dereh'aionem
admirandam cogitationes noftras nunc piropius dirigemus, eamque
pro modulo ingenii noftri exponemus, expofitam rationibus ido-
neis pro viriii fulciemus , fultam ab argumentis adverfariorum vin-
dicabimus.
§*.7v
Haec ftupenda Chrifti derelidio legitur '"in hiftoriaperpefllo-
num ejus & quidem Matth. cag. 27, 46. & Marci cap. if, 34. quo-
rum didorum fedes eft Pf. zz. impugnatus quidem a quibusdam di-
centibus, eflein illo fenfum compofitum^ totum fcilicet Pfalmum
primario agere de miferiis Davidis , & fecundario demum deperpef-
fionibus Mefliae; eum typice tantum agere de Chrifto. Sed illos ut
hic audiamus , neceffe non eft. Unusquisque enim hunc Pfalmum
& N. T. pferlegens facile intelliget , illum totum fuifle in Chrifto in
N. T. impletum. Sicv. 11. hujus Pfalmi in Chrifto fuit impletus,
conf. Matth.27,4^vMarci i;, 34. Verfs.VlI. VII.XVIII. vid. Matth.
ai5,. f7. <^7. 6S. cap. 17, 2. z8-3 1. 3^ • 44« 47" 4?- ^3'^^- cap. ig, 13-
jf.Marci 14, 48. f 3v^3-^^P» ^U i» 17-20.2^. 9z. 3f. 3^. Luc. za,
47' f2. y4'^3-^^ cap. 23, i.a. j. n- 39. Joh. 18, iz. 13. 19. 22,
»4. 30. 33» 38. cap. i^, j[ . j* 9. vid» Sjatth. ay, 43^ Vers. XIII-
A 3 XVII.
^ : m X # ' . _.
XVIf. Pafliones in hisverfibus metaphorice exprefTas in hiftpriaper-
peffionis Jefu magnas explicacas enarrancEvangeliftse, uti patec, ex
Match. z6j 47. ff* 57" y?* 66, cap. »7, i, z. 11. iz. ao-z^* 3;. jg-
44. 47. fo. ^o. (5^. Marci 14, 43. 46. 48. Sf-^S» eap. if, i ^ 37.46";
Luc. 2z, 47. fa. ^4.^3.71. cap.23, I -2f. 32. 33. 3 r -39-4^. f3*
Joh. 18, 3« 12^. n. 19 -24. 28-40. Joh. 1% I - 33» 30. 34. 41.'
Vers.XIX. conf. Matth. 27, 3f. Marci if, 24. Luc.23, 34. Johvi^^
23. 24. Vers. XXIII. vid.Ebr.2, 12. Denic]ue iHi, cufus perpefliones
jn hoc Pfalmo enarrantur , promittitur univerfalis gentium converfio
inverCs/zS' 31. idquodfoli Meflise competic. Dicicur quidem >
padiones in v. 17. hujus Pfalmi occurrences de Davide vel aliis ho«
minibus metaphorice pofle incelUgi, ica uc fenfijs fic , Davidem vel
alios homines non fecus conftringi ab hoftibus , quam qui perfol^
fis manibus & pedibus ligno affigacur. Sed hoc nimis dilucum eft ,
& receduncica fenciences a liccera & fenfu immediaco , a proprieca-
te fine necefllcace urgence ad impropriecacem in S. Scripcura nullibi
expoficam. E concrario Ghriftum folum ica manibus pedibusque
transfofl"um & expanfum legimus , uc dmnia pocuerinc ipfius ofla di-
numerari Macth. 27, 3f . Marc. if, 27. Luc. 23, 33. Joh, 19, ip. vid.
Affelm. Syntagm. Theol. P. 2. p. f 7 - f ?. Agic icaque hic Pfalmus
prim^rio, nec cypice folum , de Ghrifto ejusque perpeflffonibus*
$" 8.
Ec priora verba v. 2. hujus Pfalmi '»5n3iy nth "hH hn
nbfter opcimus Salvacor in in ara crucis pendens exclamavicj qu£B
Summe Rev, Praep. Bengelius in Ed, f N. T. fic reprsefencac apud
Matthmm : HA*, viht , KaiAO.a-eiQeix^tivi^rHr ifi y€>ie fjm y Qitfiiff
ivcin ft£ iyKuri?^tfAig, In Marcq,vero hoc modo : «AftK, iXui , p^ufia
trct^axB-avh 69* f*ir^f*i]Vivol*mv ^ e ©g(^ fia^o ©g(^ f^Hyiis ri fjt$
i.yKa.riKi7nu Eft quidem in verbis difconveniencia & Pfalihi & lo-
ci ucriusque Matthai & Marci / qux aucem apparens difllmilicudo
(enfum non mucac. Nam (reif^ct.xS-eivt idem fignificac quod ''Dr^3iy
fciiicec dereliquifti me, conf. Dan. 2, 44. cap. 4, 23. Quare eciam
Taraphrajies Chald&Hs vocem PDU? pro !iTy in Pf 22, 2, adhibuic
& illa in verfione Syriaca Macth.27, 4^. occurrit. Nec cum ifta voce
hic knCn^ glorificajii me ^ uti ah'i voliierunc , conne<ai poceftjquia
liumani generis Redsmtor profundiflimam 5c abjeaiflimam exina-
nitio*
mcionem fui , fi unquam alias , hic pertulit , cum hsec verba lo-
qxieretur. vid. Gerhardus in fiia^Hartfi, Evaa^,!,!!, P,IP^. F, cap^
CCII p. ^/2, J. C. WOLFJIUS;;^ Curis Phil. & Crit, p,40g* dr JSf,
Nec videtur verofimile, Jefum hsec verba bis , nunc hebraice , nunc
Chaldaice in cruce pronunciaffe ; fed femel id faftum ftatuimus,
quia fenfus utrobique eft idem', ut in pluribus alii^ , quae recenfent
Evangeliftse. Ec quidem licet plures dialedo Chaldaeo - Syriaca
tum uficata in i:ommuni vita Jefiim ea protulifle putent; tamen iJ»-
/o accedimus affirmanti , quod Chriftushic fermone hebraico ufus
fuerit. Chriftusenim in omnibus fcripcuram, fic & in hac parte
eam implere voluit ; & uterque Evangelifta vOcem hebraicam 3ty
cum Chaldaica patU ftudio mutavic, quoniam eo tempore referente
ffofepho linguahebraicajudseis non ampliusvernacula erat; fed Chal-
daico - Syriaca in communi vica ucebantur. Itaque haec mutatio
hujus vocis 3Ty in pa^ ob infciriam Judseorum fafta effe videcur*
Non autem fermone folo hebraico Chriftus hic ufus eft; fed &
formalibus Pf. zz, a. quae Matthceus accurate retinuit , & reddidit
roagis iiebraice, quam Marcus. Repecic enim vocem hebraicam
^7N qua Chriftus in hoc verbo ufus eft , uci pacec ex virulencifn-
ma illufione cruci adftancium Macch. 27, 47»^ feqq. Marci if, 9f.
3^. Nbn pocuiflTenc cam facile , Eliam a Chrifto vocari , exiftima-
re, fi ufurpaflfec £^«1 ; fed fonus »?A< ad Eliam proxime accedebat,
conf. Jfelm, Syntagm, Jheol P. II. p. 65* Marcus aucem Syriacam,
eamque paululum infiexam adhibec eAox, quae fecundum S, Rev. Beng,
Gnom, -^7. p, i$6, & HiLLERUM in Lex. Onom/ p. 707. nafci-
tur ab *^TnH numero pluracivo. Rusius vero in fua Harm^Bvang^
eam derivac ex fing. M^N hebraica voce pura deducic*
Pergimus nunc ad verfionem bepttiaginta interpretum Pf XXII,
V. 2. in qua verbum hoc Chrifti quartum fic exprimicur : ©g^ ,
fl ©6@-f«i?j 'sr^e^is fioiy ivetTi ^yKoLTiKiTtii i*i, Quam incerpres
vulgacus in fua verfione fequebacur hoc modo illud reprselencans :
Vem mem , Deus mens , refpice in me , quare dereliquifii me f Ica in dua-
bus his verfionibus non to ^jjwj', ipfius vero fenfus occurric» Deni-
que in verfione fua Lutherus illud fic reddidic : ^«« GOtt^mein GOtt^
^varm h^fiHmich vtrlajftnl Pauca funt, fed mukum involvunr.
5. 10«
§. 10. \ ^
Priusquam vero ad ip(am exegefln fpecialiorem tantae rei pro-?
grediamur; fortenonabs re eft, generales quafdam indicare re«
gulas , quarum negleftus fimplicem & puram veritatem non poteft
non turbare , imo revera plerisque exceflibus auc defedlibus in hac
caufla occafionem prsebuiCv Notandum fcilicec , capitalcm effe do«
ftrinam , Chriftum Dominum , uti in paflionibus fuis Mediatoriis
in univerfum , ita & in dereliftipne fiii , omne id in fe vice noftra
recepifle fuftinendum , quod Patri fuo coelefti pro fummafua fapien-
tia&juftitia ipfi imponerevifumeft, & quousque facrofanda ejus
humanitas admittendi capax fuit fine detrimento ftacus fui , & fan-
jftorum finium, quorum caufla haec omnia fadta funt» Hinc cavenA
dum efl^e quam maxime, ne credamus , abfolute neceffarium eflje^,
Ut eafdem prorfuspoenas, omnesque earumgra^us & cimHTift^an-
cias in fe admitteret Chriftus Dominus , quse peccatoribus ob pecca*
ta alias juftiflime incumbunt , fi quidem ejus fatisfa^lio , quam vo-
cant, vicaria, valeredebeat; cum apertum fic , neque Dei inten?
tionem hanc fuiflTe in Mediatore conftituendo , neque in perfona
Mediatoris absque illius lajfione & totius finis redemtiopis potuifle
haberelocum. Pprro non vagis hic tantum ratiociniis cauflam
hanc arduam efl^e tradandam V ftdclaris ^criptura: S« teftimohiis,
quse nequaquam deficiunt , cum in explicatione , tum in probatio-
ne , ventatum eo pertinentium eflfe innitendum. Denique cum de-
reli(Sio Chrifti in cruce pars fuerit fiimmarum illarum pafliionum |
quas ilie ut Mediator nofter pro nobis fuftinuit , redlimme utique
fieri , fi ipfa quoque dereliiSiio non ex feparatis & paucis illis ver-
bis tantum , fed ex tota analogia & jufta comparatione totius do-
ftrinjB de paflionibus Chrifti mediatoriis illuftretur , uti hucusque
a Iheologis noftris jure faftum eft , & nos quoque idem fecundum
ipforum veftigia filum fumus fecuturi»
Propius ad rem finunc accedamus, ipfefane textus nofter cla-
riflime oftendit ante omnia , Chriftum Dominum in eo minime lo-
qui in perfona vel generis humani, vel in (pecie populi Judaici , 6c
lamentari fivehujus, five illius conditionem, cur Deus illum , vei
iftud ita dereliquerit ? Prxcerquam quod ex aliis quoque rationi«
bus
bus id nequaquani fit yerifimile i quas heic cumulare nolumus;,,
Jtbi Chriftus hanc dereliftionem adfcribit, noniaiiis^ dum iit icur
.defeliquifli me ?^4,is* .Qb ad iftas cogit^tiones delapfi funt, ideo
hanc viam inierunt , quia capere non potuerunt, quomodo Chri-
itus' de fe ipfo tale .quid enunciare pptuerit 7 Enimyero in ofBcio
fuo facerdotali ,,ut poftea fup. IpcQ pluribus yerbis 4monftrabimus ,
.confideratus-vere hpc pati (^ cdlcere ,potuit , utut alio fenfu & extra
hunc refpeOium non potuerjt §, i6.
Habuitfc. Chriftus qua OsrtvS-^aw®- hic ante oculos amorem
Dei erga mundum Johv3, i^» i^Joh. 4, 10, & voluntatem ipfius
de omnium hominum aeterna felicitate feliciffime & certiiflime re-
paranda, GaL ii>4i Eph. i^ f . 9. Ebr. 10, 10. & quidem per viam
fatisfadionis juftitiae Dei a ©grtv5^^i»T« praeftandas §, if» Atque
ideo totum hoc ofEcium mediatorium fponte fua in (e fufcepit, vo-
luntati Patris vi foederis, cum~Patre fuo initi.de redimendo ge-
nere humanoaecjuiflimo anihiofQfubiecit, neque ulla in re mini-
ma unquam fuit obluftatus, Pf. 40, 7 -9. Jell 42,^ 4* Joh. 4, 34»
c. f, 30. c. 12, ^9. fo. Ebr. 10, f -'7. fed illam ficuti & Scripturam^
ejusdem teftem , in omnibus ut implerfit , in mundum venit Matth.
26, f 4. f^. Luc.z4, 44. Joh. f, 30. Eadem de cauffa omnes cru-
ciatus & mortem ipfam fuftinere non detredavit PC 40, g. 9. conf.
Hebr. 10, <j;7. Jef. f3, lo.Matth. io,z8. Joh.4, 34* c^, 38. c. 10,
17. ig/ Sponte profedus eft Hierofolymam , licet jam omnia, qiias
fibi fint toleranda ^ praefciverit, Matth.zo, xf- 19. fponte exivit ia
hortum , in quo fe c^ptiim iri praefciebat, Joh. I4i 31. c* ig, 4,
volens indicavit , fe efTe Jefum Nazarenum , Joh. 18, f . 8. volens
fibi vincula injici pafTus eft; noluit defenfionem Petri, Joh. i8,ir;
& angelorum, Matth. z6, f 3. f^. Eadem Filii & Patris voluntas ,
idem cpnfenfus erat perpafliones. & mortem Filii .in afTumta ia
plenitudine temporis Gal. 4, 4. humana natura homines e miferia»
cui per lapfunci Adamiticum immerfi funt , liberandi. Nam Pater &
Filius unum funt efTentia, Joh. lo, 30. quare etiam Patris & Filii
voluntas una efl, & unum voluntatis decretum , unus efTentia Deus
eft, quidecrevit, & Pater &FiIius, Rationeautem humanse natu-
r« Filius Patremfe fuperiorem agnofgit; ergt enim in ftatw exinaniv
B tionfs
tionis fervus Patris , jef. 4z, i. faftus Patri obediens, Phil. Zii;
fadus fub legem, Gal. 4, 4» Sed hbc libercatem Chrifti in redem-
tione generis humani non toUit ; Chriftus ex amore erga genus hu-
inanum Gal. 2, iO. Eph.f j 2. 2f . conftituitfef^onfbrem pro illo fatis-
faftione expiante & expletiva,& fuaefponftoni femel fufceptae renun-
eiare noluitnecpotuit , quia peccare non potuit ; peccaflet autem, fi
illam dereliquifTet, & vGluntasilla, qua Patriiemetipfum obtulit, fuit
immutabilis. Neceflitas itaque quidem aderat, fed moralis; ex miferi-
cordia erga genus humanum & defiderio juftitiam laefam refarciendi
oroniaperpeflus eft^ pro hominibus, ut tanto lytrp & pretio redemti
liberarentur ex omnji miferia. Inde jam porro cpnfequitur , quod
i.ExcIamatio Chrifti dey«i dereliBiotte non Cit yevburn t£edii,quafi
Chriftum pcenituiflet fuae incarnationis: prppter tpt & tanta mala
pro hpminibus fuftinenda. Nec z. efle verba iuppljcantia & opta-
tiva, nePater ipfum ulterioribus exponat, affliStionibus. Nec 3;
Chriftum hic voluiflTe exquirere cauffam fui dedcierii in Gethfimanc
non exauditi , uti Leo M. putavit. Quod ea quoque de cauflTa fal-
fumeft; quiaaPatre in 6^^/?/«/»^»^ noluit exaudiri : Verba enim
illa in Gethfemane a Chrifto edita prpprie Joquendo non funt pre-
ces; fedillis voluit indicaregraves fibi imminentes 6c corporis &
animae cruciatus , in calice conlpedtos , quem calicem divina velic
natura, fed humanae fenfus detre^et.; Id quod fieri potuit fine
confufione affe^uum in Chrifto : Quia voluntas Chrifti quoad of"
ficium fuum lacerdotsle femper eadem & fibi conftans erat. De-
buit in humana nalura calicis horrorem perfentire , & perfentiebat
}am; dixit enim : yrm^VTT^o i*^iv fj ^vxv {^ay ««f S-avufa, trifiiti^
mea animA intiiKa penetrat ^ ammam meamt^ua/i gladius dijfecat fecun-
dum expofitionem Cor^elii a Lafi4e. Ec in his moeroribus, in
bis cruciatibus animae dicebat 3r«tT«^ jtti? , h hvetm i<^i , jru^ihB-t-»
TW UTT eftj?, To 7roTt]^iov Tato, U^v}^ ax &)§ iyu B-ikea , uTk' us m
Fuerat itaque Chriftus jam in exercitio fui oflicii facerdotalis , an^
tequam & edidit hJec verba ; perpefliones qua mala tioluit, & ad-
verfatus eft , illas autem qua remedia divinitus ad furnmam boni
confecutionem deftinata atque Dei ita voluncati confentanea quo-
que voluit, nec detre<aavit. Nulla igitur in Chrifto aderat con-
irarietasj nec in eo fuic peccacum, crgo nihil inordinatum conf.
Magnif^
'Mdgnif, Dtt^GtftC' Pfaffh, 7heol, Dogta. p,2i2» Nec 4. po-
teft dici , quod Chriftus haec j verba de fui derelidipne exclam^* ^
veric expoftulatiohis caufTa.cum Patre,quae adus eft , quo quis
vulc rationem ^b alcero reddi dere quadam utminus re^e jam per-
aCfca velperagenda»^ Vel f. ex prbteftatione fuae innocentiae ; fu-
fceptis enim peccatis , fufcepic & in fe iram Dei & odium adver-
fuspeccaca illis annexum ,^ caufTam impulfiyam derelidfcionis J. \€^
Quare ad omnes pdenas illi in officio fup facerdotali fpeteo fufti-
nendas (e comparavic. conf. hic Magnif. Dft, Cant.Vmmus in /ua
7heol, Dogm, p, 23 f* cujus verba hsCiS funt ; Man fHJftfja nicht glau-
h» , daf Chrffipfs hier mit fcinem himntUfihen Vater gleichfam expoftftUre^
md ihne ZjH Rede fet%»ey vvarum er ihne Unfihttldigenxfo ^Hale, und
nicht durchein Wmder feiner Allmachtihme vom Creuz, herab helffe ^c^
Und da richtet dantt nun Chrifiuf an feinen himmlifihen Vater eine
l^rage , vvarum er diefes gethan ,iindthHe , nicht um dcs Vatters vviHetf,
den er feinen GOtt nennet ^ mdfin demeer mitvolligem Glauben hienge,
nicht um fein felbft vvillen, danner vvuftte fss vvohl, daft er nichtum eige--
aer Siinden ,fondernUm unfererMiJfethaten yviUen fogemartert vvurde ,
fondern umder Menfihen vviilen , daft die doch auffihauen fi/iten ^Hber
feinem Leyden , und nachdenckcn , vvas doch die Urfacb diefis fiinet Lej-
dens feye , und vifarum ihn der Pater fo verlaffen, daft folches nur mit
feinem Todefeine Efidfihaft erreichenfiilte^ Immo vero his verbis &
reipfa (quod & aliunde ex coca conftac fcripcura) homines voluic
docere peccatorum gravitatem & abbminabilitateni , feveritatem
jufticise Dei adverfus peccata inefFabilem , irx divinas ipagnitudi-
nem, quam in fe derivaverint homines malitibfa Dei derehdione,
quameriti efTent, ut omnimodsE dereHdionifubjicerentur; fed rtiife-
ricordiam Dei erga genus humanum tantam fuiffe, ut & illud e mi-
feria, cui per lapfum Adamiticum immerfum fit , eripere &Iibera«
re voluerit, hinc Deum Filio fuo non peperciffe, fed illum ipfum dc^
rdiquiffe , uc avulfi ab illo & reje^i cum illo conjungerencur»
§. 13.
Maxime vero abfit , ut exclamationem Domini de dercIi£fcione
fui cum de(peratione vel phsenomenis defperationis comparari pa-
tiamur. Quisquis ferio hoc diceret, fummam Chrifto inferret
contumeliam atque injuriam. Unde& credibileeft, eosTheoIo-
B* ,gos.
gos, quiaeeurantur de hoc brinVin^:, ■ve[>pef.lini3fudentiam heic^,
falva ^iuidem veritate, petcaffe, vel ornriino qub^d renT ipfarh ali-
ter fenfifle , uti facile effet per exempla bftendere fpecialia. -Non-
quidem multis heic argumeiitis prohantibtis opus' effe exiftimamus:'
Interim, quo.niam haec quceftio occurrit apud Theologos tanquarti'
ordinaria , rion .propter difHeSultatem rei ,, fed adevidentiam ifal(i-:
tatis teftandarri'i ill^ in compendio heic;allegabimus. ^Priwo id ;do*:
ctt defierationii definitio , 'qu3E fecundum Pontif. DoB:ome,^\ quan'-'
do quis ex falla aeftimatione propter peccata , quse fecit , vel bona,
quse omifit , defperat de Dei mifericordia , credens Deum riolle &
non poffe fibi parcere , & importatnon folum privationem fpei , fed
etiam receffuni a re defiderata propter impoflibilitatem exiftimatam.'^
Nofi/h '^ut^voi defperatio eft impietas , quaquispotentioe autmifericoN
diae divinae diffidit ex .metu periculorum mediisordinariis deftitutus
ad illegitima confugit , malse confcientiae cruciatibus torquetur, &
interdum fibi ipfi mortem confcifcit , aut cum tremitu exfpirat ; ea-
que vel totalis eft abjedip pmnis fpei ^e gratia divina & fa-i
lute ;^ vel particularis diffidentia de auxilio divino in cafii-
particulari. ■Secnndo deferi a ■ Deo non- ft^timi fignificat prse-
cipitari a fumma be^titudine in defperationemi;^ . Dantur enim
varise fpecies dereli^ibnum §> 3>4»,5*;,^i Gttonimodae, rigorofae &
finalis derelifftionis , npn vero temporariae, quam folam Chriftus fu-
ftinuit, confequens eft defperatio, 7m/o defperatio implicac pec-
catum, quod in tranfgrellione legis confiftic; Ghriftus autem ab-
folute confideratus eft exlex ; ideo illam tranfgredi riequit ; qua
homo vero^ftat quidem fub lege §. 1 1. Sed in hac relatione etiam
non potuit illam tranfgredi prbpter unioneni perfonalem divinse &
humanse naturse , neque alias mediator inter Deum & hominem
effe potuiffet. Qmrto Chriftus certiffimus erat de poffibilitate con-
fequendi^defideratam liberationem, defeliciffimo criiciatuum fine
& eventu ex promiffionibus Dei infallibilibus, Pf. iio, 7. Pf 16"»
10. Jef 4p, 6, c. f3,j?. 10 - 12. quord fua. fatisfafl:ione eminente
prseftita 6c morte obita bonorurin infinitorum ufum nunquam am-
plius interrumpendum fecundum humanam riaturam confecuturus-
effet, Phil. 2, ^. & feqq. Qfiinfonon potuit Chriftus propter fi-
nem redemtionis defperate ; fi enim defperaffet:: certe de nobis
# >C # 'H
ailum^^l^uipfet 'i riulla adeflHJt fatisfatS^io-yic^m. . Sed GKii^ifti^s Ijanc
prseSidt j utiin primi& patet ex: teftimoniaipfius; dixic' enin^: con-
iummatum eft , Jbh. r5>, 30»^ quaryoce.docebat^ fua morjte vere; 6c
a^u re(iemtionis pretium totum: effe abfolutui^ ,- eamque coiopho-
nem efTetotiuS' fttisfa^jonis;^ ' Q^jws; vktijj^efpftificamur, Se^io he
dicas : Chriftus fuftinuit dolores infernales; e^go d^fperayitridon-'
€edunt quidem Theologi dolQfes.pfernales Chriftum fuftinuiffe
§, z£; fed jIlis':ilon (efrentialiter .rqiiidditrajjivef abfblucevhee^ffario
defperationeminefte; per aecidens;enim tantum illam'efre";in patien*
te ex fenfu iftbrum potius dolorum priginem habent;em>' quam ali-^
quid ipfis doloribus infernalibus intrinfecum^;: fed plura adhuc re-
fpondentur a Theologis;,rUti in fpl»tione,pbJe&ionv^^
Ec fi dolbres inferoales defperationem; abiplut^ ne^ invblve- >
rent; nullus fideiiumjn ,haG.:?^ita-iilp>fufti^e^^^^ ppfTec , id.qiiod S. •
Scripcur^ contradum ,eftw, Summis , anxienatiibus fajpe .fidelfes in:(
hac vita ipfis fere dolpribus infernaUbiis afiliguntur acerbioribus ;*
fiduciam tamen in Deum retinemt, in illis queruntucut ludtantesi:;
cum tentatipnibus 5 In luftantibus vero ejuscemodi gratia Dei effi-)
cax eftffides fc* modo crefcit, mpdo decrefpic ,: nec .yero tentiatio-.
nes eam totam fupprimerepoflrunt ob Spiritus S. & verbi promir^l
fionis Pf »7, 8» ip» Jef. I^j^o* Jer. Z9, ii> i. Cor. 10, 13* fulcu«?\
ram. %f//0o fuffixum ^ in voce v** fidem teftatur; »o;? emni;
quisqmm foteji dicere iDetis mepu , niji qui plmtfmdef^rt fietatis afeBiiin
im^Hit Ambr. iw Pf 43* OoiAvoin Pf^ az* expreflfe Chriftus dicit: tu
es fpesmea ab uberibijs matris meae. Ic^que npn abjeqic /rdem in
Deum* iVowopaulo poft fpiricum flium Deo ifacri ;Cpmniendaviti
Luc.23,46. Quomodo ergo animo caderec, percellerecur,' ob-
rueretur , defperaret ? Cum decimo fcirec,peum,proprie non irafcl,
nifi culpse; ipfe vero noffec feab omni culpa immunern, ucpoce
qui poenas culpis eorum debitas in fe fufcepiffec tahtum. Itaque
verba Chrifti de fui derelidione nbn indicant defperacionem; conf.
Exc. B». Prof, CaIjJZII P. V» der Betrachtiingeniiberdie^^gfpHrgilche^
Co»f, p,- ^^7. nec quoque cum defperatibne pugnam , uci nonnulli !
ex Nojiris locuti func, e. g. Dai^ni|Auer.us Difpp. Thepl. P, I p.137.
hoc affirmac; icem Brochmannus in Syft. TheGl. P. I. p. 869. Chri-
ftum,,aic, cum defperacione ludlatum effe, non facile negabit^ ,
B 3 qui
u m X m
€|ui paulo diligentius expenderit: verba VC, 22, 2. & Matth. 17, 46^
Sediddic: Chriflus tamen in hac cum defperatione iu6la non pecca-
vitHebr,4, 1 ;, Secundumaiios vero Chriftus nonjpfam defperacio.
nem , damhatorum autem & defperatorum fuppHcium fuftinuit , iU
ludque vicit , nec defpeFationi fuccubuic, Nos vero ab his formu-
lis abftinene malumus.
' :■'''' \"' , '. §• ^4" ■ ' ■ . ■'- ■.
Per^imus nunc ad ipfam Ghrifti admirandam derelifl:ionem^
in qua nobis ad exemplum Theologorum i. derelinquens , 2. Sub-
jeftum patiens , t* cauffa impulfiva^ 4. forma & niodus dereli^aio-
nis confideranda funt* Indicamus itaqiie ^/wo derelinqHemem ^
voce ^H in textu noftro expreflum, qui fuit Pater, non exclufo Filio
& Spiritu SanQ:6. Quatenus enim derelidlio Chrifti aftive fpe-
ftatur, eftad^iis ad extratranfiens, quia objedum ipfius & remo-
tum & propinquum fbiiicet corpus §. 18. & anima Chrifti $. 19.
eft res a Deo abfolute confiderato diverfa , & potuic ea extra efTen-
tiam divinam perfici» Adlus vero ad extra tranfeuntes funt indlvifi,
omnibus dlvinitatis perfonis communes; itaque dereliftio Chrifti
otnnibus perfonis Deitatis adfcribi poteft , & quidem efEcienter-&
inchoative , uti omnes^perpefliones Jefii Chrifti SSandtae Trinicati
AQl. 3, X3. c^ 4. 28i & redemtio ei adfcribitur z. COr* 5*, ig» 1$^.
i*Cor. I, 30. terminative autem Filio. Non eft tamen omittendum,
Patrem quoque hic in oeconomia SSandae Trinitatis Judicem agere;
FiHum aucem confiderarioeconomice ut ftantem fub judicio Patris.
Hoecque forma docendi eft ea, qua Scriptura maxime totum hoc
niegotiuni nobis repraefencat. ^
SecHndo fuhjeElum fatietts dereliBionem noftris cogitationibus lu-
ftramus 5 quod fuit eiavB^uTr©^ in criice pendens, & in «xjttp fuas
paffionis conftitucus, qui feipfiim a Deo dereliftum exclamavic,
uti patec ex fufExo "^J vocis "^Jnaw. Homines feilicettranfgrefiiro-
ne legis dereliquerunt Deum §. 2. & hanc fui derelidtionem Deum
falva fua juftitia absque fatisfaftione vicaria in hoc cafu hominibus
remittere non decuit. Id quod alibi iri loco de fatisfaaione Chrifti
^Noftris contra Socinum ftudio fingulari demonftratur. Eam ita-
queobluQiationem utuleifcerecur Deus, necelTaria erac & in evitabi-
lis
Iis pfopter.jufticiam cxpletricem atqiie fahaitatem eflentialehi ho.^
minum dereiidiio Exod. 34, 7. fanaificatuUDeuspcena, JeC f,i^^
Ezech. 3 8, i6* '& Juftitia Dei elueet ^e jjcena peccatortjm-, Rom. r,
51. cap. z, f. ^* z.Thefl; I, )•. <^i' ideo juflum Deiim opdf-
tuit punire peccata Prov. 1 6, ^. Jer. f , 5^. Quamvis vero iderti
Deus cx ipifericordia, & amore homines ex fua miferia Jiberare
decreverit , fapientiflimise tamen ac juftiflim* ratlones illi fimul^pei*.
fuaferunt, ut non absque Ij^tro- ac demonftratibne fuae jufticise in
Sponfore & Mediatore fubftituto, tefte Scriptura,'eos ad graciam
& reconciliationem admitteretj qupd jpfum illudeft, quod Theo-
logi fati^faaiohis vicariae nomine exprimere folent» • Talem autem
facisfai9:ionem merus homo prasftare non poterat, con£,^^^». Hn.
Crf»c. pFAFFir, Titfi, de fratre fratrem non rtdimentf, ^^xiim ^xxit
omnis homo deferti Pei pce^iaB^pbnoxius jeratvipfe ab iUo rejicient
dus ; icaquejpfe Saivatoris indigens ; parjiimifi creatura fan|3:a- fiapJb
ponerecur , forte creanda , ea tamen non poffet etfe exlex.y vel ca-
pax merici infinici pro aliis praeftandi, cum omnium virium imperii
dium jam deberec legi 6c legislacori ; partim propter fuam fini-
cudinem. ^ Merus horno yel^ mera quaecungue creacura infinitam
mali magnitudineni non potui|rettolIer^ , q,uo totum genus huma-
num premebatur 5 premebat enim illud peccati gravitas , irsePei
immenfum $c intolerabile pondus , mortis imperivim & tyrdnnis
diaboli. Peccata aucem tollete , irara Dei placare, mortis im-^
perium abolere , diaboli tyrannidem vincere folus QfimB-^cdw©^
poterat , & id quidem per fatisfadionem aftivam & paflivam , dum
non folum legem Dei impleret; fed & verse defelidibni hominum
meritoriae fubjiceretur. ^Deic^s itaque ad hoc inprimis requlreba^
tur perficiendum cancjE dignicatis negotium* Quoniam aucem Di-
vinicas in fe fpedaca propter fuam puricacem,fimplicicatem &im-
mutabilicacem nequepati, nequederelinqui,neque mori poterat :
ideo aflumfic, Dei Filius nacuram paflibilem, fc. humanam , fed fine
peccato , fine xtiiA^rvitncL inhaefiva , uci hoc alibi fatis demonftratur.
Qua afl^umta huniana natura aflumfic infirmitates ; nec vero per/b*.
nales & morales, peccati labe infeftas; fed naturales , per quas
fencire potuit vividiffime impetum in fe ingruentium pafllonum ve-
hementiffimarum ;& fic ut ©ew^gttzr©- potuic Chriftus Deo infihi-
to
tQ pro nobis racisfaeere , Ad. zo, ,28* 2,, Cou u » 8- " ip. Rottl. f i
10. i. Joh. I, r7. j. Joh; 3, 8. Ebrv4, 14. Secundum utram-
que em'm naturam debebac effe nofter MediatOr , A<^.ao, 28. cpnf.
A6t. 3, if. i;»Tim. 2, s* qui^divinijiaslfine humanitate, Schumani-
tas fine divinitate hon eft mediatrix. ©g<*v.9-^6J»*(^ itaque debuit
effe fubjeS^um patiens Ad. 3, if; Rocn. 8, 3^. r. Gor«2, 8. in ge-
perqi & fiq;quQ,que fubjedum patiens dereliftionemv
didis jam fatis apparet , (cilicet decretum Dei deexercitio (ua ju-
ilitiae, & odium adVerftis peccatain Filio Sponfqre , non pb propria
illius peccata ; fed; qtiia fadlus eft pro nobis peccatum , uti tota cla-
mat 5criptura. Extra relationemillam, qua in ofiicio fuo iacer-
dotali confideraturi Ghriftus non fenfic iratum Deum , nec fiib iram
Bei , qujB vel eierta Jiiftaque Dei voluntas adverfus peccata atque
decretum fumehdlpoerias de peccatoribus , velipfa poena a Deo in-
flida aut infiigenda eft, cadere potuit. Pater enim effentiali amo-
reatquenaturaliFiliumf fuUm unigenitum amat. Matth. 3, 17^ Joh.
5, 3 f , ' c. f , 2 p. • f - Nec ijife fiia natura erat peccator ; fed Deus illum
pro-nobis fecit vi(3:imaffi pro peccato. conf, .^«sf^». Dh^Cdftc, Pfaf-
^\ip.iJJ, de ChrifiofAUopeccato; Itaque quatenus Chriftus inillare"
latione pofituS' ieft ut Mediator Sc Spohfot fub moje omnium pec-
cacorurti totiusgeneris humani: omnino irae divihae eum pro no-
bis fubjedum fuiffefdici poteft ac debet j iudicialicer ablata mole
peccatoruni a ; genere humano & iti fe plene translata conftituit fe
Sponfprem pro hominibus fatisfa^ioneexpiatoria. Portabat ita-
qpepeccatamundi Jbh. i, z^. z. Cor. f, zi. peccatorumautempor-
tatio & irx diyinse fenfus eft indiffolubilis. Quia Chriftus portabac
peccata mundi , Pater iram fuam & odium, quod inclinatio eft in-
fligendi poenas peccatis debitas , in eum effundere volebat, & jam
effundebat , ^om. g, ^z, Gal. 3, 1 3. Ob fufcepta igitur in fe pecca-
ta noftra Chriftus iran) divinam deguftavit, poteftati tenebrarum
vexandus fuk expoficus , & diriflima quavis fupplicia exhaufit ; uti
& ipfa derelidio id teftatur, conf. verba Arndh Homil, inJPff. David
*in Pf.^^, Fon.GQtt vfrUnenfepf ffi dfe hodhfte.Angfi.md^der Jliilr,
Im
UftQaal y uttd ifi ttichti avdfh/ distJyam GOtrall&JiiHe Gnaie u»d
Barmlperz.igkeit von eiftem^dbyi/efjdet , Uftd hinvyei. nemmet , das heifet
di^ Schrifft GOttes Zorn unfGrimmi Dann GOtt x>urnet nicht fo als vvie
eifi Menfih ,. daf er be^^0&i^et vvurde injeinem go^^^ Wefinjfon'-
dirn das . ifi fiin Zorn , vvah» er fiine Gute abifvefidet: und entz;iehet,
fiine Gfite nicht lajfit efhffiriden ^ deit^^ M^ dit
S'ilnde ,' Tbrf , leuffel ■, Hdlll und Welt alieh ihfen Grimm , Zorn und-
Bitterk^it 1 Machtund Gevvalt ini hbchfien Gradan einem amuben , und^
dagegen ^inen lrofi\ Friede , Liecht , Ruhe iafiet empfinden , invvendig
oder dmvvehdiganLeib und Seele^., und^das ift der Ferdamntten.grbfie
Oual von GOtf evvig.verlajfe^fiyn, Diefi unfeelige Hollen^ Angfi hat
der Sohft GOttesfihmecken uhd' empfindeh muffen,
Jam ad ijuartuf» mcmhrum^ fe* ad formam.Sc m$dum dereliBionu
Chrifti accedamus* Multa hic per «^o-iy coHiger e folent Theologi
aK^i(2ms & cautelse gratia, quac veriflima quidemfunt; fed extra
controverfiam pofita , &neminei7i habent adverfarium, fi forte uni-
us vel alterius imp.ruden|ces excludamus formulas , quae vix attendi;
merentur hodie, Interim nos prnnino decet fequi veftigia jam-'
jam prseformata, ut tradatio fit eo. plenipr. Priwo igitur dereli-
6tio Chrifti non in perdito perpeflionum apud plurimos frudtu
conftitit, uti Origenes putavit. Nam Chriftus fui derelidionem
Deo adfcribit, 1)^«^ meui - d^uare dereliejuifti mef Deus autem per-
ditorum fruftuum perpeftionum Chrifti Audor & cauffa non eft»'
Forte Origenes heic allufit ad .querelam Me(Iise'Jef. XLIX» 4; feqq,
fed qujE hujusrhodi fenfum. revera non habet.'- SecUndo mdevQlu
fltione quoad peitatem non confiftebat , quafi Deus Pater Myov-
dereliquiftTet^^ enim , uti inquit Dorscheus infua Iheol, Zach, P\ I^
fj14-' inter Patrem & Filium eflfentialis unitas , quae omnem de-
reliSionem excludit. NQctertiom dereliiStione quoad fblutionem
unionis perfonalis , quae nunquam vel fada vel futura eft. Quod
enim femel afilimfit in unitatem perfonse Kcy^ , id nunquam ab-
jecit autdepofuit. Nec hoc fieri potuit vel ipfius negotii redem-
tionis cauflTa. Deus enim eft fadtus homo , aflfumfit eAfly@- fibi
perfonaliter uniendo humanam naturam , quo pati pofl!et : .fic ..di-^
vinaab humana natura recedere non poteratj valorem enim re-
C demtio-
demtioni divina natura debebae cpnfee; meri hominis (anguis ndn
poterat homines e miferia liberare , Te^ Dei fanguis , Aft. 20, ig,"
Col. r, 14/$. if. ^fiinc fi; irt, media p^rpeffionum <rt/»;(J^<3f<9 & in
ipfa quafi acie humanitas a diyinitare efe dereli^ , fatisradtio
Chrifti npn fuiftet .fufficiens ; dpm, e^^^ : Deus lificus
qu3re fdereljquifti me t ChriftUs exctamabat , paflio ipfius, , Ja
cujus tum funima erat «»f*9 conftitutus,, nondum erat epnrumma-
ta , Joh» 15, 30. con^. Exc,D»..Prof, Canzii P. V. der Betrach'
tungen uher die Aug* Conf, p.288. S\c qmrto dercliftio Chrifti noii
erat derelidio quOad pbfreflionem comm>unicatia5 divinae majeftatis,
ejusque inGefTantem apud creaturas ufiirpationem, , quousque fini-
bus ftatus humiliationis non erat contraria. Nota enim iunt in
univerfa Chrifti exinanicione admiranda illa & infcrutabilia in-
tervalla, quibus Mq nunc magis , nunc minus , in oculos hominum
prodiderunt divinae in- Jefu .majeftatis radii & virtutis cceleftis ro-
bora* Nec defuerunt radiidivinitatis Chrifti in fummse exinani-
tionis adibus ultimis : Inter quos, praecipua erat folis obfcuratio
miracuiofaMatth. 27,4f. ipfo meridiei momento in ipfo plenilu-
nio fa£ta, quae folis eclipfis tres integras horas duravit , nec tan-
tum in parce mundi tenebrae fuerunt 5 ficuti in ^Egypto fiebat
Exod. 10. fed o-»flr(^ iyimo i(p* o7\.nv Tfiv ytjv Marc. lf,-33. Luc.
23, 44. in univerfo orbe ; non in folo Judaeorum territorio. De-
liquium enim CJis fa^um eft non per oppofitionem nubium aut in-
terjejtionem Lunae inter folem 6c terram ; neque per occafum Yb-
lis ad tres horas , fed per miraculofam radiorum folarium retraftio-
tiem. conf Wideburgii DifT, de obfervatione folis in paflione Do-
minica & Gerh. H^rm. Evang, 7. //. P. IF^ & V^ Cap, QCJI* p, 249-252,
Et difrumpebatur velamen Matth. 27, fi. Marci 1^,38. Luc» 23,
4f . quod Judseis & aliis doiftis viris refcrentibus adeo denfum erat,
ut quatuor digitorum crafEtiem adaequaret 5 altum autem triginta
cubitos. Denique fignum divinEB majfeftatis Jefu erat terrae concuf-
fio & fiftio petrarum ex terrse motu orta & aperTura monumento-
rum , in quibus corpora fanftorum , i, e. nuper demortuorum Ser-
varoris difcipulorum , facile adhuc in eorum apparirione agnofcen-
dorum, prope Hierofblymam fepultorum , recubabant , quOrum re-
rufcitatio IXmtx poft mnm Chrifti , ^ ica ance r^furredtionem
ipfius
,' K m rf
ipGus fafta eft, Cf. -^^i^^P'*:'^^*^'^» PfaffK, pfjf, dc fahttis tewpore wor-^
tis Chrifii refu/citatis coDtra WoolfionHm, QuSB omniaceftancur de di-
vina majeftate Jefu cuniih cruce , tumin morje, ortimpocencer h«c
operancis , & Patre FiKum hunc fuum unigenicum declarance acque
adverfus omnes calumnias & abnegacionem invifte vindicance.
gttihto derelidio Ghrifti omniimoda & cocalis derelidtio non fuic ;
quippe qiise in folbs (damnacbs §. 3. & rie quidem in jalios filios Dei,
& ica.mulco minus in Chriftuim cadere pocuic, 5c id quidem propcer
ipfius effehci^Iem faridHtacem , & unionem perfonalem divinas atque
humanae nacurae infeparabilem. Adde , fi Chriflus Xn SBcerrium, a
facie Dei tejeftus fuiflec, rion fuiffec Mediacor necliberacor a fem-
piterna reprobacione j quia illam non fuperaffec. Ec lOVO , I9^a,^un
duraturus cocus exinaniiionis Chrifti ftacus,ac proinde furiiipusipfius
Hfivwff-fift)? gradus , tf. g,^. Ebr. 2. 7. dercribitur. Poyro Chriftus
ipfe cpcam fuam paflioneni horam vocavic Marci 14, gf» cempus a
Deo ab aterno prscfinitum ac determiriatum paflioriibus & morcl
ejus , Johi 7, 30. c. 1 3, I . Itaque dereliaio Chrifti non pocuit effe
fempicerna reprobacio. , Ncc deniquey2.vfo ea cbnfticic in nimis cicp
fadta per morcem liberacione a cormericis , uci Beda putavic , didens
ia homiliis Chriftuni non cbnqueri propter cormencorum vim, fed
abrumpendam vicatn longipr6m , qiio mmus plura pati ppffetf adeo-
que verba , C\xv derelfcjfiifii nie/Cic refolvic; jam vis me moi^i , Sc ideb
plura fuftiriereridn poffuri:!, cur id v^luifti? Suftinuic enim nobis
fuftinenda Jef. fo, f. 6. conf. Luc. 24, ai^. JeCf 3, 4. feqq. conf;
Matth. 8, 17- i.Petr. 2, ^2, 23.', 14. eciam dolores infernales §:2U
quare ad plura fuftinenda longiore vita illi non opus erat,
•"--'■■ \ j. 12./ ■ ■ ;, ;^" ■
Sed dere]i£iio Chrifti in dereliaione externa conftitit, $. 3^ Sc,
Deus unitrinus J. 14. Chriftum quoad corpris omnibus affliaioni-
bus expofuit, & ipfi fuum auxilium externum, & liberacionem e
manibus Judaeorum a cruciacibus excernis & morce cemporali fubcra-
xic. §. 6. Hanc dereliftionem Chriftus paci debuic propcer noftram
derelifl:ioriem,cui ex maliciofa derelidione (ubjeQ:i eramus,excernam
aeque ac incernam ; non enim alicejc rios ex illa liberare pocuic, quam
iUam fijftinendo pro nobis. Sic quoque in omnibus cencandus erac,
quo nos in omnibus juvare poffec , Ebr. a, i8* c. 4> if. Senfic iti
Q z fiii
.excernam.pror
bare PauUim In' Eptifti^.^ff j^^l^r^x» 2^7- uj^^jd^ OiHfto.di^ic v quo4
abangelW brevi terippjpi^e^^f^^^
Eutus, non lib$r^tip4^ p#^ yeljilio quqvis nioc)o e rpalis
cxternis , corpLus ,^f£m,ent^^ ,, Birrnaj 'e^t^am illaii^ qonte-
xtus y. z. Pfii.in.ferg..^^^^
hoc yoluit dicere : |3 ueus^t ^fc^?^ aliis fidiejibjas , fi rperaverurit
in te, & tuym au;x!ijiui?n iri^^^^^ illis .tua aiii
xilio & lib'eratipne non ^efuifl^/ Sed ill|l impecra^^^ abs ce ,» qiuaeT
cunque deficjerabant 5, jllis contingebac lib6raao exro^^^^ afHir
(^ionibus. figo vero , Filius tuiis.^ Hcec te ?\unq,uam ,derejjquerim ;
Jei tanfiwmr ari9,rum dereliiaipneni ' m^Utipfafp, :(p^ ;ne '^ ■'^-" - - -
omriibtis' affli<3tion''-- " ^•— --■.--/7.-1 o. ii.-- -.
ftem ecrani atque etiarn
|)ptius Herie^ffe yiidcris
primiis %iagn, I)»V.<^rt«c; PfAffius , mfHaiijepV^^ho^m^ /j/^jOtf. libi
it^ ait f^ihrijtm.^vv^rde vdn ' (jQtt verlajfen , aaf^er mcht nur keine
HiilfFe ' von ihme erhielte , vveivhe ihn des ' iLeydens- finthiihj , findern m
^em Jelhigenmr fiarcye^i^ \^^S f^ J^HJ^n^^^^M^fl^M df.tgottlii
ihen Tr'0mgenin Jeiner SeWvoltig ''empfHnde^,^^^^^
Harm,:Evanc^, l»ij,??IKK cjCClLpf^iA^ & Ioh! '^J^mCKL^^^ Tir.
Pas'Fdll^mm'ene['Alles,. mferer Seelen y-ffefpu Chrifti^^d^^^ Gecremz-igtet
Nec vero in fpla dereli£bione externa Chrifti dereliSiio cpnftitit
uti Powfiy^di yolMnt, Sic e. g. Bellarminus Lib. IV. de anima
Chriftr cap, 8. «»//<«)», ait, in his verhis' mentionerKi fteri ira Dei erga JPi'
lifim yfedfolimdereliBioriisi (iereliqmt enir^ Deitas hHmanitatem^ in pce-
nis , & .cum'pQf^ei'eam inde eripere , 'noli^iiy ut facrificiam pe.rficer.et0r ,
qm mmdiis erat redimendHs ^'c. .jt,/in fm comment, Pf 22^ p, Sif*
Qt4oi atitem Chrifim^ qtteritur Je dereliSium a Deo\ nonfignificat eundem
dereliBumfmfle a perfona verbi, quafi ejjet diffoluta mio Jjypofiatica-S vel
defiitutum a graiia ,^ henevolentia Patris ; fedftgnificat^ permifium.fuijfet
ut ipfein humananatura pateretur hori-thiUa tprmenta &'mor^tem ignomi-:
mofam, a qua^ (i DeUs 'poluijfei, facillime eum liherare piftuifiet^ EpiZQUxis
€nim haec , Deus mJeHs, Dem «/f«j , maximum arigorem indicatj conf^
' -■ ■■-.'' ^
%^liLV>A^li}ii Betrach^ffge^^ uhej^Adie.Jiekm^^^^ 4'^ 'gtcreiitz>igten
^$^^ip,. Chijftu^ bi^ Jpeiipci ,nQjmnat^ angu-
ftiisimaijqmis^iy-effi eandfim vpc Si igitur,tanf
tus angpr ex upius qr^^^^
oecuisaffet, fuiflet fane infilj^m^ faniSis hominibus , qUi
criuciatus externos,& mprtem temppral^^^
inverfo 99p,ite ad dq.lorum incrementum Gruqi,affixu§jfuit ; nec tamen
magnoangore afEGiebatur ; fed ita de^optimp.inoftfo S fenr
tire nefas eft. Vp|uit .Chriftus piarty^esv^^^^^^ fupergre, qui
(jum GruGiatibus externisexpofiti erant, mirabilenifaepe opem divi^
nam , & angericam "experti , nec folatio interno privati erant..
Chriftus vero omni adjutorio , omnique confolatiorie deftitui vo-
luic. Et verba pofteriorayvij. Pf. ?z.^obisllibfcribunt, quae dicunt^,
Chrijltus obdolore^rugiviflre^,, Rugitus enira hic dolores majoresj
quam fqlos excemos indicaci Deniquefe non foli vpluntatr aliQrum;
Chriftus a Deo traditum exclatnavic j fed a Peoipfp derelidum.>
itaquQ/ecufidario tantum Chrifti derelifftio in externa, primario vero
io internd , maximaque, in quafilebat Chrfftus, conftjtit. Continebatv
aucem iriterna Chrifti .dcreliSlio dolpres anim^ inefFabiles ; fcijicec
furperi(Jpriem ipfius folatii divini , & fenfum p concrado iras. diviriae,
maximupi/ . ^ ; , ■ c . , :
Deftituebatur^ itaque in fui dereliBione Chriftus quoad hunia-
nam naturam fenfu gratiae alias ex divina natura in eandem indefi--
nenter manare folitae, atque perfentiebat. iram Dei graviflimam ;
qu^ omriia involvunt mortem fpiritualem , quam^ Chriftus qUoque
in fni ^^rtf/i^io»ff fuftinuit. Rede fc/ Theolbgi-dicunt, mortemfpi-
ritualem aliam effe fidelium, aliam irifidelium. Et mors quideni fpiv
ricualis refpeftu fidelium denuo eft i. mors ea, qua per poeniten-
tiam quocidiariam peccato , corruptae carnis defideriis, mundi ille-
cebris moriuntur, Col 3, 3. Rom. <$, 2* 1 1. e.y, 4. i. Petr, 2, 24,
ica ut his valedicarit,, & ab his laceffici (jnt veldci mortui.^ Haec'
mors Chriftp non ppteft tribui;- ripripdcuit enim internis illecebris'
ad peccacum prpvpcari, icaque nec illis mpri, Si verp mors fide-
lium fpiricualis accipiatur prp privatione febfus gracise Dei & cpn-
tradplorifico irse divihaB fenfu; «o fenfurilla Chriftoin dereiiBioncy
i» '■ ' \ @, >t & . ' . -'■
ffti eminentiflima ratione debet attribui.; Dolores enim aqimse fu-
ftinuit, intenfiflimos atque ajcerbiflimos, nulli creatae menti ^dmprd^
henfibiles, in illa paflTus eft dpiores, privatus ad tempus internbgratisfe
divinae fenlu & irae divinsE grayiflima mole prefliis. ConC Ramba-
CHii Dogmatifihe Iheologie p, j>s4. UnferMittler hat erlitietrHen geifili'
chen Jod { diefer 4her beftmd keines IfVeges darinnen ,. daf er dcs EbenbiU
des GOnes und dei geiftlicben Lebens erntangelte ; (vvelches ntan fonfieri
den getftUchen lod nennet') fbndern darinn » daf er der/enigen Frende und
Irofies ermaagelte ■, die feine Seele vvegen der genanen yereinigttng hatte
geniefien kpnne» y und dafer hingegen die hefftigfie Jraftrigl^eif und See-
kn ' Angfi empfunden , ja aUer Eihflufi des gbttlichen Lichts und Irofies iit
, ftiner menfchlichen jNatttr gehemmet vvurde^ conf. Neubaueri Iheologi-
fche Abhandlung vom geifiiichen lode unfers Heylandes ^efu Chrifii , &
PoRSTii 'iheoL viatorumpraUica ^ P. 77/. p^ 38i- §. ii99» Neque adeo
inufitatam efl!e hanc mortis Ipiritualis acceptionem Reformatoruf»
quoque Theologorum exemplo oftendi poteft» Sic e. g. ex hac
claflfe Melch. Leydegkerus fcripfit : Obfirvanda hie efi mors jfiritua»
lis y cujus inchoatio in genere damni fuit amijjio ifiius gaudii {piritualis
in humana natura ^ tjuod alias ex fruitione Deiiila perceperat, Ingene*
refenfuSit ira divina deguftatio & fubjeBio qu£dam temporarta ad potefia-
tem tenebrarum , . ^ Mortis hujus Jpiritualis con/ummatio in genere dam"
nifuit dereliEiio illaPatris y ^^omnis confolationis ac ktitiAfpiritualisai
tempHS defiitutio, In genere fenfiis malediBionif C^ judicii divinip^rpeffio
i^ e, ira adverfits eleSlorum peccata, Unde hac acerba Chrifii querela in
cruce: Deus mi , Detts mi! ut quidme defiruifii ? qm non dejperantis, fid
ludantis cura Deo verba fuerunt, Synopf 7heol, Chrifi, L. IF. C,IJI. §./7»
2z. p. 2s6, 2S8. Enim vero non de vocabulis , fed dereipia hicagi-
tur, Mors fpiritualis infidelium confiftit in fenfus gratias Dei de-
fedu ex abfentia vitae fpiritualis & magna fimul ad quasvi^ mala
propenfione; & iterum eft yelmalum exp^ccato,i, e. malum mo-
rale & turpe e peccato primo vel & aliis proaeretigis ortum 5 vel
malum trifte , pqena peccati moralis. Neut?:o hoc fenfu pofte-
riore , ut liquet, mors fpiritualis in Chriftum cadit,
§. ii.
Quaeritur autem , an & mors Mema^ (licet graves fint Theologi ,
qui maiint iicere ad avertendas litigatiodes , Chriftumnon quidem
pafluni
paCTum effe moi^tem SBternam/ ; (ed camen paffum cfTe mortem , re-
fpeftu iBfinitae dignitatis perfenae fuse morti geternae 3BquiyaIenteni
vid. CHRiSTOPH. FrANCKIi Exerc» AntiLimbiK p»2?o,') Chrifto attri-
bui poflit fecundum Scripturam ? Cettum eij, Juftarexplicatiooe hic
opus effe ^ ne ulli ofFendiculum haud ncceflarium objiciatur* Mors
mrnar dupiici modo poteft cohfiderari, yel ratione extenfpnis^ vel ra-
tione intenjfottis^ Mots 2itGm2L raxiQn^ extenjtqnis eft hunquam termi-
nanda hominis a Deo/rejedi ab ejus beata communione per iram
jfeparatio cum cruciacibus infernaljbus conjunfta. Hoc (ehfu Chri-
ftusnon potuit fuftinere mortem aternam propter fuam innocen-,
tiam , fanftitatemi unioriemcum divina natura perfonalem , maje-
ftatis admirandae fadtam communicationem & perpetuam pofl!effio-
nem , valorem eciam infiriituni paflionis ipfius ad redimeridum to-
turn genus humanum. Si hoc fenfu morti aeternsB fubjedtus fuijt
fet Chriltus , tum riunquam efl^et fatisfadtio perfedla, nec nobis ul-
la fuiflet confolatio, §.17. Sic &c nihil adurin fuiiTet, fi' corpbra-
lem temporalemque cancurii mortem Chriftus fpftinuiflet ; nos enim
reatu mortis fempiternae reliquiflet coriftridos ; interim fumriia ne-
cefficas exigebat fimul , ut divinae ultionis feveritatem fentiret , &
ica fiiftineret morcem aeternam ratione intenfionis. Mors aucem
Aterna ratione wt^«/o»^ eft privatio fenfus gratise divinae atqu^e e
contrario perceptio malorum damnacis deftinatorum exquificifhma^
Hanc mortem dicuntTheologi Chriftum fuftinuifle, quousque illius
capaxfuerit. Fuit enim ««^-tfg^» , Gai. 3, 13. conf.Phil. 2, p. 9.
(Haec quidem vox ^cas^-tf^* aiSociNiANis >& Arminianis exponitur
de ipfa tantum cruce fc. crticis fupplicio ; kd male. Fuit crucis fiip-
plicium figriunri exfecrationis ; non vero formalis ratio ejusdem,
quia peccacis gehennam, i.e. morcemaeternam.promeriti fumus; tuni
exfecracio eciam in perpeflione cruciacuum infernalium confiftit,)'
Si Chriftus morcem aecernam racione incenfionis non paffus effec : tum
longe minores, quam alii fanCti, dolores fuftinuifl^et ,.quippe qui
etiam in hac vita dolores infernales quoque fufti-nent, nec nos a
poenis infernalibus liberafl^ec Hebr. 2, 14. if., conf Jch Gerh. Co«-
fef Cathol. p, 4.84., fetj. Ne vero male quis id ipfum interprececur,
fciendum , non omnes dolores infernales fecundum omnes parces
& circuroftantias ChriftuSv.cokravifle, quorum quaedam in fubje^ta
tantum
tantum fihita', peccatis obnoxia eadunt propter ipfdMb- defedum
& imperfe<aionem* ^Sed illis tantum affli(9:us .fuit V quiproficifcun*
tur a cauffis,extrin(ecis, non intrinfecis, aprdpriae corifciencife mor-
fo ; fed qui ut poenae ipijccatorum a peo ut jufto yiridice oriuntur.
Non curii defperatidnfe Vel oppreflioheTui^ fed curii perfeiSa vido •
ria, Ebr. 2, 9; [O» 1-41 i f. 17. illos fuftinuit atque deftruxit. Atque-
ha?c pefpeflio' mortis asterhae r^tione interiffonis-fufficiens erat ad
noftram liberatidriem' edfcreliitione divina. -^oVj irtqtiic Balduinus
in Com, in z* Gor. c. f ; p. 270. ^»^w GhriflftifufiwmratiomdHratio'
nis qmdem iemporalls fmt i ratiom valoris aHtenf (Zterna , quia fnit pajjio
intenjijfma , eiHam mllm hominHm fnjftrre ptmffet ; fmt mors Jpontanea^
hominis innbcentijfimi^(frin Hnitatem TH ^oiya perfinaliter ajfumti , qmt
fHblir/jitas perfbna morientis ipft morti valorem jkperemnentem confert,
A'd hoc enimnon nHdi bominis^fed Dei mofSy& gtoriofi Domini crHcifixiore"'
qmrebatHr i qma impojfibile erat^ nHdum loominem poenam licet aBn tem-
poralem, valore tamen atefnam fHfiinere^^y Privata' quoque eft & neu-
ciquam in Ndftris eeclefiis approbata Flacii fcntentia P» I. Clav.
Scripc. fiib tit. infernip, 4^3. animae Ghrifti poft mortem in infernp
usque ad refurredionem graviftimos fuftirtendbs fuiffe cruciatus in
orco , ubi nos cruciandi fcilicet fuiflemiis : Quia merico perpeftio-
nis & morcis Chrifti fufficientiflirno derogac hsec opinio, quod Chri-
ftus poft mortem cruc^acus fuftinueric; Jef. n» f« Rom, f,^, jo. Col»
1,20. i.Pecr. r, 1$). c.2, 24. i.Joh. i, 7.Hebr. 10, 10. 14, c. 9, 2^.
Et-Chriftus tancum ^rggiAuw^^fuitgwf^-fltj^itTi^Macth. a^, 3g. acque
exclamavic jam in cruce criumphum agens rmAgisS'^ Joh. 19, 50.
Anima ipfius in manus pacris cradiCa Luc^ 25, 4/$. ftacirii poft morcera
fiiic in Paradifo Luc. 13,42. 45. 5c ita inmorre crucis defiic ftatus
exinanicioriis Chrifti , Phil. 2, 8» ?• guibus racionibus & hsec adden-
daeft, quia Chriftus in praedidiorie fiiarum paffionum nunquam
mentionem fecit paffionis apud inferos , quam utique non incermi«
filTec , fi ipfi apud inferds paciendum fuiflec ; neque didum Ad. 2,
24. nobis contrarium eft , ubi uihm B-ctvcbTn memorantur, Uci San-
CTjus oftendic in cap. 2. Adt. dicens : i>ermo hic eft non de bis . dolori-
hm , qni qmquo modo apnd inferos fufiinentHr , fed de aliis , qui propter
acerhitatem hyperholice inferni vel clarim infernaks dicHntHr, Dolor au-
tejro, quem paffus eft Ghriftus, tantum habuic acerbicacis, ut ufpiam
alius.
aliusijiiincqvi&inferni dolor apipellari potuitr. Sed non infede damna-
torum Chriftus dolores infernalesfuftihuit;fuit quideni inloGopoBf
nse, fed fihe poena ; in receptaculo: damnatorum triumphantis fane,
nec patientis more erat , Gol. 2,1 s* Eph* 4, 9. 10. i . Petr. 3,19*
zo. fed irt horto ollveti & in- cruce illos perpeffus eft.^ In horto
oliveti , uti patet ex ipfius triftitia §♦ la, in cruce , ibi enim fe a
Deo ipfo derdidlutni effe exclamavit , in qua dereli£l:ione orbatus
fuit fruitionis gratiofae Dei prsefentisB;, & perfenfit e contrario irani
ipfius gravifnmam ,■ in quo iconfiftit quoque mors seterna ratione
intenfionis. - ■■ ^ ^, zz^
Hanc orthodoxam veritatem de Ghrifto mortem quafi aeternam
& cruciatusinferorumimaximos & ineffabiles noftro loco tolerante
non poffunt concoquere adverlarii diverfarum partiuni ; fed forti-
ter negant &^impugnant* Quo in numero funt primo Pontificii^
quorum opiniohe animaGhrifti quajiartem fuperiorem,intelleaum
ac voluntatem , minime fenfit iram tfivinam , nec percepit dolores,
damnandis aeternum debitos , idque propter unionem cum Aeyy,
6c ftatum beatificum , in quo ea (emper fuerit; animam Chrifti tan-
tum qua partem inferiorem '.fenfitivam fcilicet triftitiam fenfit
fe, opinantur* Ita docent Thomas Aquinas, Franc. Feuar-
DENTius, ;& alii. Audiamus nominatim horum cauffam contra nos
agentem Robert, Bellarminum , Gardinalem , cui hasc defertio
Ghrifti, uti aliis quibusdam , ntt ett, nifinon-liberatio e manibus
Judaeorum denegato adverfus eos auxilio , quo minus Ghriftus ad.
mortemraperetur, uti vidimus §♦ 19.
■'■ " - . ' ;.■ ;$. 2^ ^ ■ ■' . • / "
Bellarminus igitur in Libro IV. de Chrifti anima c. VIII. ubi
refutat JoH.' GALVINUM , PhiL. MELANCHTHONiM &^JoH. Brentium
noftrum , inter alia regerit : Scripturin totam falatem nofiram trtbmnt
fanguihi & ntorti corporaliChrifii , ^ pofi mortem corporalem nttllam ulte"
rimipoenamagnofi:unt ; id quodprobat, exPhil.z, 8. Pf 4i» 7. Jef.f 5, 1.
dicit hicnullam mentionemfieri inferorum ifed obedientia usque ad mortem
omniatrihui; ^ niox fitbjungi exeiltaiionem i Pf*}i* ^^f S 5>^efirihi fi'
gillatim omnes Chrifii ajflittiones ; nullam autem peri mehtionem inferm,
Addit j^atth, 20» Tit; Jl<farc^ 10, js. Luc, i8,32»'33. pradich Dmirtus
Apofiolispajffionemfuamy&npminatflagella,Jputa\ cr^cemy mortem ^
fuhJHttgit commo : ^ terttQ die refurget, Ubi tquafi,QXQhm^t, reliqmp
Abiwei iamaamum ^ cyuciattfsgehe^m? ^^, L $ententia J6h..Ca"l*
vJNi peculiari non patrocirtamur , in quam & Brentius abiic , de de-
fcenfij Chrifti ad \ inferos ante mortem. Lib. z^ Inftit. cap. 1 6. §.- 1 ^,
facimus & hic cum noftris libris fymbolicis, ^/^/s^^/Co»/. y^r^. ///,
Undenec II;. probamus id additamentum , poft mortem .Chrifti fu-
perfuifl!e eipcEnam exantlandam, quam nullam fcripturae agnofcunt,-
^* 21 lU. Chriftus pro nobis maledidtio faftus eft, Gal. 3, ' 3» n>a-
ledidtio autem , qualis noftra fuit , non in morte tantum temporali
conftidt, Ced .&fpirituali & aeterna. IV. mors fpiritualis & asterna
corporalem in Chrifto anteceffit, in Horto & in cruce illam gemi-
nam fuftinuit. §$. 20» 21. ita fcripturae qua fenfiim&rem omnino
mortem fpiritualem & aternam a Chrifto guftatam & exhauftam
una includunt. V. Opus redemtionis mox toti perfonse Jefu S, Scri-'
ptura adfcribit, Rom. 4, af. c. f, 11. i. Cor. i, 30, Ephii,fo
mox autem folifanguini , uti Bellarminus hocin fua objedione re-
gellit ; fed ibi pars fynecdochice ponitur pro toto.
Secmdo objicitfiELLARMiNUS s Siredemti ejfemtts fer hfernales pcenM
Cbrifli, deherent figura praceffijfe,' deberet etiam facramentHm aliqtiod exfiare
in memoriam tanti beneficii^ m Evchariflia in memoriampaffionis, Item dc-
beret celebrare msmoriam bfijtti beneficii ecclejia , uti (^ celebrat memoriam
jeat-alis DomiHi,pa(fionis,mortisyr€fftrre6iiQnts, Item deberet depingiOiriflm
in igne gehennA in medio damnatorHm , m depingi folet in crttce^ At nir
hil tale vidimtis fieri , attt lepmtts HnquamfaRtim^ Ergo ecclefiavelfem'
ptr fuit ingratiffma , tjei Chriflm non fnflinuit mortem aternam^ Iji. !♦
Jonas Chrifti typus fuit ; ille enim per triduum in venti^e ceti con- '
clufus, & fibia faeie Domini rejedus vifus, quafi ex inferno in lum-
mis anguftiis ad Deum^clamavit. ^ At II. non ppus erat, ut typus
. praecederet : multa enim ctiam in Chrifto peradta funt , licet non
prsecefTerint figurae* Exemplo fit nativitas ex virgine^ IIL A gratitu-
dine ecclefiae ad veritatem rei non poteft concludi. Multa nobis
ingratis beneficia praebet peus; multi, immo plurimi homines in-
gratos fe prgebent Deo pro opere redemtionis perfeiverantes in ma-
:lo ; fed ^ grata eift yera ecclefia pro hoc fiiaeredcmtionis ex infernis
immortali munere, licetfeorfim non celebret feftum inilliusme-
moriam : dum verborum de cruciatibus Chrifti explicationem pu-
blice tradit faepius repetitam. IV. Chriftus non in gehenna fuit, etfi
(i^lQre» ejus mftintiit} itaque wn depingi poceft.^in igne gehennas
1»
K m ^i
in mfidio cljrmnatorutn 5 ruftinuit in cruce dolofes infernales, &pin-
gitur ibi ; nec pidura opus efl: externa fidelibus , nec omnium
Ghriftibeneficiprumdanturimagines, ne in coetu quidem Roma-r
norum. V. Sacraraentum i«;^;«6fi^<«ff etiam pertinet ad memoriam
tiiQrcis Chriftr seternse f eft eninii infticutum in memoriam totiuspaf*
fionisjefu. ^ , $♦ if* .
Tir/^w oppofitio Bellarmini haec eft ; Pcen4 danwatorum inclH"
dit effentiditer dejperationem falutis , ficftti fclicitas includit certitudinem
Jalfft4s nmqttam amttendA,Sfes antem cum dejperatione conjtfiere mnfotefi.
£r£o Chrifius vel fimpliciter dejperaviiiVtl certe iton pertulit foenas da'
tnnatorum, i^ proinde stei$- dvS-^awev loquendo non vere nps liberaviu
^. Damnati quidem, eo , quod fiiper/iuos ira Dei manet Jofa. 3, ^tf.
fina!iterde(perant; quoniam vero Chriftus iram Deiad tempus dun-
taxat expertusefl^ non defperavit, fed tentationes &pavores omnes
magna fiducia fuperjivit. Valeat ergo id argumentum contra feii-
tenti^m , ^us Chriftum delperafle putac* II. Negamus delperacio-
iiem efteritialiter inciudi in poenis infernalibus; eftentiaenim in do'
ioribus infernalibus confiftity eftqueabfentia fenfiis gratiae Dei , &
praefentia fenfiisirae divinae: quarenoneftintrinfeca poenae, fed ao-
cidens pcenam fuftinentis , peccatum potius, quam poena» Nec Ilf.
fideles in anguftiis6c doloruminferni.fenfii ftatim defperanc Quaff
opponit: Chrifiianima femper fuit beata i quoniam cum Deo ardiifflme
cmjunUa fuit, E. nonfenpt doiores infernales, ijit ifti moerores & ango-
res animsB , utcunque expUcentur a Bellarmino, repugnant
vifioni animse beatificse ; anima Cbrifti femper fuit beata qua adum
primun? ; nec vero qua adum fecundum , propcer fatisfadoria pro
noftris peccatis perpeflionisneceflLicatem & eon<litionetn«i
§. 26, ' ^
Miflb ecclefije ^<»j»4«<e Promacho pergimus ad Sacinianos , qui^
utineceflitatem & veritatem lacisfaflionis vicarise & facrificii tXa^tKig
in univerfum negant : ita & hic reclamanc, & Chriftum secernam
fubiiflTe mortem , aut damnacorum pcenas efle pro nobis paffurti , uc
Vanum explodunt. Objicit I. Faustus Socinus: Chrifiusnon defpe-
ravit. E. poenas damnatorum non (ufiinuit, Ad hanc objed^ionem jam
fupra re(J3onfum eft. Conf.eas regulas, quas ab initio pofuinras ,
hic qua^m maxime obfervandas. .Obj. H. Socmus. Si Chriflus morr
temattrnamfuhiijjetiuniverjafatutis nofirA & Uberatidnis a pcccaporum
D i p«tft4
m^-
»8 ^ '^ )< # .
ftemjpei & ratio fmditm eiierfa fmjfet* - "B^, L invertendb argv Spe$
humani generis everteretur , fi neque Chriftus, neque alius ullus»
noftro Joco aeternam mortem guftaflet , tuUffet, viciffet. II. Neg»
confeq. fi mors, noftro fenfu , aeterna intelligatur , nori duratione,
& extentione , fed intenfibne , i. e^ illa , quam damnandis de-
bitam, omni dolorum acerbiflimorum fenfia cumulatam , Chriftus
pertulit. Obj; III. Socmas/i^Injfffiifflmfim efl t imocentij/pmum pro im-
frohijfmu pumre. IB^, Ex cbrruptse rationis * ut alia , diftamine ita
homo fophifticatur , contra myfterium* Itaque contradicit litterae
Petrinae i^Petr. 3, 18. Chrifto Domino vitae fuse avTi^mFif iicuit
fcedus pro falute humani generis liberrime contrahere , 6c interpo«
fita cruciatuum mortisque conditibne idem pacifcijoh. 10, 1 8. Po-
tius , fi cum Spiritu San(Slo loquibur, DeUs fic dembnftravit jufti-.
tiamfijamRom. 3,af,
Deniquc refiftamus argumentis XiMBORCHil hobiis contrariis, qui uc reccntiof
fefise ArmwianA antefignanus in Tiieol. CJhriflTf Lib. HI, cap. i j. §.7. p* 213. faici.
tor quidem contra Pontificios, Cliiriftum in aniqio pertuliiTc graviffimos angorcs ,
jdquc nobikum probat eciarai ex verbis Matt^..i7, 46, Sed pernegat idem > PpmfJ
Mum Jcfum damnatorum pailiones fuftinuifTd : multoque crudius id antc mortcm
fadum dici ,. fententiamque earn i qua? nofl:ra'& veritatis , manifefte falfam cfle,
rationi te6ix ic facrx fcripiurz repugaant^m i in Cliriftum & Deum' Patrem inju-
riam pjcrtendit. vAgedum, vlufttemus rationes liujus Viri. Poz»* ^"«/frwi damnator
ritm, itsk pergii }funt quatuorj. mors Misrnat II, cructatH: infiniti, III. /enjus irA divi'
n&i ly. de^eratio. . Singulis rpmotis & ereptisnihil putat pro ajentefcntentia relinqui.
Objedio prima illius : pominum Jefum Aternam mortem non tulijfe , miinifefium
'eft : tertio ehim die refurrexif. KcCp. eft&Socmi ea coUedio, infitma fane im-
ano mcra a^quivpcatione & mutatione ftatus controverfia: fubnixa. . Ha^c fi abfuifle^t
femper in hujus caufli cxamine , jiunquam tot fludus fuiflent moti in £mpulo. ■ Tu^
licChriftuscctcrnam mortcm non diuturnitate infinita & inccrminabili, qua nianfifleC
in morte; fcd iutenfione 8c magnitudine angorum, pretium infinitum a patientis pcr*.
fona habitura. Exc. intenfio i. e. gravitas illa fupplicii , Aternitati AquipoUins , in-
gptfi ereditur i Aternitas enim non intenfionem > fed extenfionem notat. At petic
principium ; annon enim dignitas patientis commendatur in fcriptura , aiidlot , dux
.yit£B occifus ? Sanguis.Dei ? Filii Dei ? Deus Filio fuo npn pepercit ? H«c facit ae-
fjuipollenciam illam infinita; intenfionis , qb pr^ftantiam mediacoris, infiriiti Dci,
folventis 1 brcvi tempote , cui finiti homities in «ternum folvcndo uon funt; llndc
ratio addica diluitur; quia a:rerniras duratiqnis dicic extenfionem quidem i acajtet-
nitas ea extenfionis valore infinito pcrpefTionum ex dignitaiteperfonaj mecicndarum
compenfatur* Aliter aut Chriftus npn difpunxiflet, quod erat in rationibus humani
.gcnetis , aut in fftcrnym cruciatus feire in orco debuilrct ; ^uod efl; abfurdum &; fi-
ncm icdemtionis; &promifliottcs divina* cvcriir.
f 2|.
Bu Aterm dHratioms proprie diiuntHr inflnUi. :■. JR^fp. recurrit eadcm ad idem,ar«
^umcutunj yariq propc^tum, rcrEPR%,/(flVRi^Hftinfl"Jniiaitps, crupi^^us. e^tcij/iVe;
fuftiD|uic tairien itafcfr intep(iyc> ji?u^a(iru:eofione^ doIprun?i^ dignitate fulneiai , do-
J^tes tQletancjs.; , ^ecun^d/^ cpi^tmatio %,qnfl« <)!?jc;a:,ifti?ii: pmnMorum cruciatus
fimper. . ad/crtfutitfin^^i^ni, ..*/;e^^fl , ,i» ^iw,^ C^ifius,.:.7}Mnqti(tm .fuitM At Rcfp.;
diih: 76 TEH. fuppliipiraBitetni! 8R>cffettti>ift-j spbftedorefcnfu dojlpres infernales Chri^'
fl:us futtinu.i't ,'qviiivalibj(^ ttonvfempcr tamcn ideffiribii^turper crucifitus/ighis , ■vehe*
mentiffimos' fcilv cflentialitcrttameni fune icjc^aio a? facier Dci- oftenft^ ejUs fuavi^
cgmmunionei & ppfitiva dolorum immenforum in4i<^ibj icujus; dle*eratr'um hic abeile .
oftcndat i LiMBOHcHiusi "J Exc. gretvifimi fmrei. mrt i^nitidobreshnmdmChriflp
naturA i qud 'incdpax eftinfiniti,/ Refp. breviter 5 infiniti fuete magnitudioe &in--
tehfionis vi , sccedente aftimatione pcrfonas Infittias /ift-natura quidciii finita pgl
tieficis,fed' quaS una ciim FiUo''Dei', infinitto ijtiq.uev^per(bna crat< ''-- ; "
■.,-^ ...,', x_/.'^ -'.-:.;-^ ■: '§:; ^^; -:.:■<-•.;.<::■.,>, ...,:- •:..,:,.;,.,...:.■,:
•■ _ HuUo.mihUs y flc periit Uli Limbqrehius > 'Chrift^sfatieni^ir^^
^ia tumiiiaxiri^e fuifokediehs patri ,"& huicfumm&^amdtuslj^^^^^ hih.f,2^'
ideo exaitatus efi , a paire ad epelefiem ,digmtatem^Phil. z, p. Refp. «, qufdie^
tur ? Cruciatus anim^ vehementiflimi , gubs concttiit LrMBORcHius, 8c caJix ille
dequo Ghriftusin hprto oliveti verbafccit^ix. utiquefuereabiratb Deb, vindicl
feveriflimoWparuni^ntiln fanc,|}ro^riarum,crgb alicnarum l ^. gratus'fuic patri
propter obedicntiam j fcd maledidus & malediiHo ^ropter peccata noftra , ccrce
Dci malediiaio^ Deut.iii 23-. cWIv- Qal. 3i tOf i3i,:i.;Gor. ^, ^1. ut 'capucfaedcraib
gencris hiimani & yf<aima fucccdanea. , Et Iatet,iuc abjn^^atiQ.imputatipnis- peccat^?,
rum noftrorum Ghrjfl:0; fa^aa diaisfcriptupas cpflcraria. y. Exaltatio eft confequens
indifToIubile exinanitionisyhuicquenunq.uam dcbecopponi. j, Exc. LiMBORcaiusadL
npft ras diftindHoncs j Chriftus non fenfitiram Dei adverfus, fe abfolute, ^ quafpopfor G '
H. fieriy non po^» tti Heiis ex ira puniat , ^uem ihtehfijftme' f^pabfoltite amet. ht Refp!
hbc myfterio vifcaria furrdgatibnis & fatisftfiiionis juftiti^ di VinaaGhriftp .'pi-aftand£^
fuppofito diyerfo rcfpeduid fieri |)prcft ,uc filius.iit| ot>ed4>H<,9macus,^er'lei &puhiVf
tur 63^ ira , uc imputacione peccacis pbnoxius , .culpa alieria in fe cranslata. , Pandic
hoc myfterium Jefaias c.f3V4 - 6.%. iP-tZ. | Ali^ loca ,.q.woWip riio^do/quidain
funt allata , non cumulamus , qui hic non tam ptobamns, quam rcfcllim^usi Jl Exc.
ad Gal.3, 13. Chriftus eft exfecratio pro «o^wi/ regcriti non Pater eum exfecrdtt^s
eft; fed.ob mortem malediBam crucis exfecratioidieitur. Refp. Exfecratio fuic
alieno nomine , ut perfona moralis , npn fuo. Et cur mors ciucis cft malcdida,'ac
Chriftusmalediftio? nifi.ob fufceptam in^fe ,,a nobis vcro^blatam, malediitioncnn
Emphaticum eft id;PauliniJm :,Gal.3,_i3... iikJ^i^^v ^lf^ctfi^viyo^aa-lVW TijgKeAr
Td^dg T1i,yoiiii. j ymfAiV.(^ me^ nf^c^V X^Ta^a.^qaod md impmath {iibGtl>
dici oequit. III. Exc. ad Matth, 17, ^6. Chrtfii querelam de dereliSiionf fui non
fuip ex ira, qiialis fit impiorum > fed fapiente pei dire^ione faJia non affeciu j fed
tffeiiu , tantum interna denegatione internA coinfolationisi 'Refp; Denegatio h«c
€V|m fcnfii iQceAfiffimoium doloxgm FiUo Dei triftes quexeUs expximens; ut ante fu.
doxcm
dorem fanguinis , dJftmiH:* cft a fideUutn defcU<aionc s fafta .ex iraadlvetfus cttlpifflf
tton domcfticam,rcd impiltacam & apprppViitani afai exproniirfbri & vade^encris hu-,
mahi*'- ■'■';'' ^ §• Jo-^' '■'.''- ' "■■
g^«rMobjeaio LiwtBORCHii Contra Thefin nofttam z^iChriJiuidefp^ratiO''
vem nonfenfit^qmiwfeparahilepoeni. damnatorum adjunHum efi : Lufhermiaut hocpo»
fierius negent , oportet '■» eut fateantur , Jefuni ex fenfu; ira divina, ^e^fperajfe ; aui ipfum
non bmnes damniitdrum poenas fiifiihuiffe s iUud huUo fu^e hegaijerint : ifiudqttod
tamen evadere non queuht ., ut horrendum^bfurdumX (^ipfi - rejiciuni .' Refp. hoc'.
ijnuin: jam fxpe refponfum: efti Extipic idcm j. ;r«r Chnifiusnos d defper^itione^
fpena illa inferm non Uberaviti qHodLuthirani negant i aut defperationem nofirilocofu-^
fiinuiti quod abhorrcnc. Rcfp. Negandoucrumque& tercium fubfticuendo * fic liberavic
nosab omni pbligatjone poena: apud inferos (uftinenda:, Ceutiendo cruciacusipfos cfTen-
tiales , non fenciendo adjundlum ccuciacuum accidentale^ quod per fe viciofum & re«
demtioniserecfivum cft. Repecinius : defperatio formalicer non eft poena judicis j &
per naturam fuam abfol.ute cadere in Chriftum non pbcuic. ..Quid enini eft Ocus de>
fpcrans ? Liberationis & grati» fpem penicus abjiciens ? Excipic denique Limborchius:
mors Domini efi/acrificiumpropeccatis nofiris; at infacrifieiononrequiriiur Afuipollentia,
Rcfp., A facrjlficiis typicis concIudrpolTc ad facrificiumjelu iTionadicum,hilafticum|.
jexpiatbrium & fua vircute facisfa<ftorium pro peccatis uniyerfi mundi , ncgamus.
TANTUM.
Ven,^ Cl, Dff^ Relpondetki optitria qusecuje precatur
P RiE SE S. . '
JUre tuo ufus es, dumhanc DiJ/erfationem Academcamiproptio Marte,
atqiie ad tentamen propriarum virium confcripfifti* Materiam fatis
arduam & gravem Tibi (uppeditavit facra, quae nunC inter Chriftianos
folennis eft, PaiHonis Pominicas memoria. Ex arduis & gravibus
elegifti idipfum, quod prae ceterisimpeditumac dlfficilevlderipov
terat: Ne tamen hoc temere fadum quisquam.exiftimarepoilit,
ubiquetuta & prSEformata jam a bonis & probatis Scriptoribus fecu-
tus es veftigia , noftrosque inprimis Theologo^ confuluifti diligen-
ter , ut folida haberes f undamenta , quibiis tota tua tradtatio ihfifte-
ret» Laudo igitur in hoc inftituto tuo ardorem in djfcendo, dili-;
gentiam in inquirendo, in eiaborando curam , modeftiam in tra-
^ando , docilitatem denique in fequendis bonis confiliis , qtSse tibi
iempar non minus defideratafuerunt, quam gratiftima. Aiigeat te
divina gratia exoptatilfimis profe6libus , fibique te prsepareK porro
benediSum fub difciplina fua tnftrumentum, qubd aliquando Ec-
iclefiae Domini omni cum fide & pietate feiiciter inferviat, Scdpfi
Tubingge d. XX* Mart, A. P, MDCCXLVI.
T\Bfertum A DontUiA[CMri/im^ (mirabile>diilu) \
^ Haec xTUA , quani tiradis/, lit^ra ifcripta doc^t; \ ^
Gratia TE iDpminirpreicor ,rift ine </<?yer<ir/ unquam,
Sed TIBI cum frudu fempel adeffe velit»
Jfa re»€rabUiateiw ClariJPmo Dft. Magiflro Reff^^^
' Difirtatipnis hfijmm^ .
M. JO. HENR. HOCHSTETtER ,
' . ^ 'i .• ' v' ' : : jljuftrisStip. TJieologid I^cpi^en^ ;^^^^ J; ^
]OOn laudesTlBI dicitnus.: modeftae
^^ illas lex prohibet fodalitatis,
noftri Pjlades choKiy laborurn
JEtatisque cpwgyj Sed hsec, in aurem t ; " ;m . -
Qu«;vis^faufta TlBIprecamur omr^^^^ -\ J V :V
Jundtis protinus ac fubinde :dextris , " J " ^ '
Nec mucis modo mutuisque;dexcris ;
At.dextris quoqueconfciis utrimque >.
Uniusque domefticis utrimqu^ .
Dextris pe^oris hinc & tiinc frohdti,
i " :.'['■':'':'■ '■' - •^" - ■ ^ '^'^^i-AMlCO pofuere
'COMPidMOTlOl^ALES.
i.ii».iw^^ii ■ *Mliiii — ^- — ' '■ '■ ' ■ ' -■ »* :
*Tr/&efl/(?^« eft v ChYiR.lSoliiis yerba tenere ;; - [
^ . At res difficililes explicuiffe , F^tri, * ' ' *ita alludimus ad nomcn,
Idque facit (i vis , nulli commifta imamis Andreas
Virtuti; forti^ funteafada /^iri/ : i .
Gloria non igitur fpecim^o,WAGNERE| r///»^«^tf^ ** ita alludiffias
Quo , quantum vdeas , cognitione , tidces. ad thema.
Compromotionali adpofuic
M, SPRENGEJR,
S,^>.0«ey bie ttian In »)cm ©terbcti niit "^i^^ik^i^i jwriicfe (5f f >
*^^ C[Bom,&ieofft®(()mers> oiftSiebenoc^A)omla(ten sKunbetr*^
pt'e§t/ .
^hmm un^ gemeinidlitj) in bejonOce Olegun^ bringen/
Vlni)i)e^ ^eiile^ troden ©innp oer Vlberie^und a^it^d^n*
2)a§ man bfllti^ #t)«n|i@p(ber
^ie beDenfliio iji t^ ni(!6t>)
UnD iDenn^av"lt)6 tnatter^
®0C& t)ie ^oj^te^feitjjjs, Qol;
©ini) t)on l)^foei? 5trafft ur
|)i5rf mt t)ig v*''t:H«tit (EKDi
■■•■-.■■ ■■■■^■, -■■ X
<S(ari;etl)iei; n\i!i)t^k QSernu
greplicgiflegsar bebencfii*
S)ev , in bem t)eu ©o-ttl)eit S
®ag t)et: zwqc (B^ttes Bo
fSBefc^e, n)ie e^ fc^einen tt)iil
®0d& , mein ^tuDer! S!)ein(
UnD jertf^eitt t»en flatf en ^et
^ann ^u aeiflf! Deti dc^ten <
Saf)re fm : ?luf ®eine ^iu
v::v , ^■^,mit/t)ie|
aufniij
■J!y
......i /•:.-•-
" Quae Tacio? hsecf iic
Hgec fubeunt , calanip cum
Anxm penidentis de c
Gratulor ifta tmr ftudii d
Quera colis j & redd
'■ Bn Ve)n€)
Kf,
Ihoth
mMm' ■■ '■ '--^
I i'
tnatter^unt) fto#'fem @is()ii)ol§«eny-Sic& an^
. /fliwmet? . : a
m Qol>ne0 > tiie gi? an bem €teu|e fpnd&t,
^raift uni) .?Rac&t)Vucf / fint) w gtJejferem ©e^
^^^r-M/'n)ic^^iV' ^)^ ;m. ,.
!tit (gl(Dtt/ m«in CBCDtt! watum ^ajlu mic^
vettaflfen?
le QSetnunift ? ^an ft« njol^t t)ie MmiMi^jli
bencfiicfe, iJafDeu, foim^immettt)t:ont, '
3o-ttl)eit 8i4t(e en)tg uttl) f et:f^ntic& mofjnt/ <
)tm eoWl5ief^bitti:^^^ageWt^^t>v ^ '■
jinen tt)itIVftft- W't)et;'^er'^tt)eiflun3 r%et^
:r! S!)eine Se&eUdfet aUe @c&tt)ieti9f eit/
cfen^ebel, bet:foman^eg20ettetjDt:autt
i a(^ten@inrt> unD betf geint)en bt6t»e^ 5Dic&ten /
leine ^iiS^ folgen ent)tfc6;poc6'tie StJ&c^ten>i i
mit/t)iefem tt)o(te t)em »&et:cn AUCTORI t)iefetJ
'.X^iffercacipri at^ ©einemDon t)ie(en3a^t'en&ei;
auftiic&ti^en ^um'^ unb Compromotionali fei^
ne bifo.n^aeAdfedlion b.ejeugen^^
M; %: gi €(og , SS; tfeibl. Stud.
l'V'' -'1
uq,,,.qu2B;-l]ii5t;^"^rfii videres;^ ■
mp cum CHRISTI atqlie ore virili ^,
itis rde cruce v^r^^ doces.
ftudii ddpumenta ;. fecundec
& redd^t proemia digna DEUS !
Eft pijnerabilis atque ClariJJimDomine WAGNE-
RE , teJferamjtmicitiA , quam egregio ftudiQrum
iHQTHm J^ecimim gratulahmda msnte adpono
J, G. KNAPP V S. Th. C
Live Music
Archive
Librivox
Free Audio
Metropolitan Museum
Cleveland
Museum of Art
Internet
Arcade
Console Living Room
Open Library
American
Libraries
TV News
Understanding
9/11